Саяси психологияя

Реферат

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті

Саяси пСИХОЛОГИЯ

Орындаған: Абдукаримова Б.С

Қабылдаған:Лиясова А.А

Алматы 2013

Жоспар:

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім

1.0. Саяси психология ғылым ретінде.

1.1. Саяси психологияның негізгі ұғымдары мен категориялары.

1.2. Саяси психология тарихының негізгі кезеңдері.

1.3. Тұлғанын саяси психологиясы

Қорытынды

Кіріспе.

Кез-келген ғылыммен танысу әдетте оның пәнін анықтаудан басталады. Егер де сөз саяси психология болса, онда бұл саясат туралы ғылым деп айтуға болады. Бірақ бірден нақтылықты жасау қажет. Саяси психология, егер осылай айтуға болса, «барлық» саясатты қамтымайды. Әрбірі олардан, тек қоғамдық өмірден бір, өзіне спецификалық осы аспектідегі қиын және көпсалалы саласына шоғырланған басқада саяси ғылымдар бар.

Саяси психология мемлекеттік институттармен, реформалар және төнкерістердің қатынасымен, егемендіктің іске асырылуының механизмдермен, конструкциялармен немесе билік құқықтарын таратумен айналыспайды. Оның пәні – саяси үрдістерге қатыстырылған адамның ойлары және сезімдері (сонын ішінде оның еркі және қалауынан басқа).

Саяси психология адамдардың саяси құбылыстарды қалай бағалайтынын, неге назарын аударатынын, ал нені байқамайтынын немесе нем құрайлылық танытатынын, осымен қызығады, ал бұл саяси ұмтылыстардың күшін және олардың субъективті бағытын, біздің жанымызда қалай саяси оттар туындайтының және керісінше, неліктен біз кей жағдайларда өте маңызды саяси оқиғаларға салқын қанды болатынымызды анықтайды.

Соңғы онжылдық ішінде ресей қоғамында терең сапалық өзгерістер жүрді.Қоғамдық құрылым және әлеуметтік түзілім өзгерді, әлеуметтік тіршіліктің идеялармен формалары кең таралым алды. Демократиялық реформалар үрдісі. Кезінде біздің өмірге бұрын таныс емес саяси ұғымдар мен құбылыстар кірді: демократиялық құндылықтар, еркін сайлаулар, плюрализм, саяси бәсекелестік, көппартиялық, РR – технологиялар және т.б.

Бұның бәрі саяси санамен саяси әрекетте көрініс тапты. Саяси құрылымнын моделі тек мемлекеттік институттар деңгейінде ғана емес, сонымен қатар адам деңгейінде де өзгерді деуге болады. Сондықтан саяси тәжірбие саясаттың бұрын «тарихтың объектвті заңдарына» арқа сүйеген, ресми идеология дәстүрлері шегінде анық бағаланбаған және толық дәрежеде зерттелмеген психологиялық жағына үлкен қызығушылық туғызады.

4 стр., 1794 слов

Саяси психология

... едәуір өзгертуге бағытталған париялар. консервативтік -өз кезіндегі әлеуметтік өмір шындығының негізгі сипаттамаларын сақтауға ұмтылатын партиялар. реакциялық партиялар – олардың ма ... зерттеу үшін психиатрия жәнек сыртқы саяси институт болып 1970 ж. құрылды. 1968 ж. АҚШ-та саяси ғылым ассоциациясы саяси психологиялық коммитеті болып қалыптасқан. 1979 ж. ...

Бұрын өткеннен философтармен тарихшылары бізге саясатты «жасайтын» адамдардың ұмтылыстарын, сезімдерін және ойларын ұмтылыстарын, сезімдерін және ойларын ашатын көптеген қырағы психологиялық суреттемелер қалдырды, олар көптеген саяси оқиғалардың себептерін адамның жан күйінде іздеу керектігін аңғартты. Бірақ бұл кездейсоқ және үзінділік суреттемелер болған, олар көп уақыт бойы бір нақты толық теорияға қосылған жоқ. Саяси психологияның саясат туралы білімдердің жалпы кешенінен бөлінуі XIX ғасырдың 2-ші жартысында басталды. Бірақ тек келесі ғасырдың 70-ші жылдарында (кейбір елдерде оданда кеш) пәннің институционализациясы өтеді: ол оқу жоспарларына қосылады, саяси психологияның халықаралық қоғамы ұйымдастырылады, арнайы журналда шыға бастайды («Political Psychology және Political Behavior»).

90 – жылдың соңынан саяси психология курсы Ресейдің жоғары оқу орындарына енгізілді.

Бірақ саяси психологияның академиялық пән ретінде де, қолданбалы білім саласы ретінде қалыптасуы аяқталған жоқ. Оның түзілуі үрдісі жалғасып келеді, және де ол бірден шекарасында өтіп жатыр: саясаттану, жалпы психология, әлеуметтік психология және саяси психология. Саяси психологияның проблематикасы әлі күнге дейін анықталмағаны және түрлі зерттеушілер оны түрлішк сипаттайтыны қызықтырады. Көп нәрсе, жеке алғанда, қарастырудың сипатына байланысты: «психология жағынан» немесе «саясат жағынан». Сондықтан саяси психологияның біртекті, «дәстүрлі» сипатталуы туралы айтуға болмайды, әлі ерте және де бір, салыстырмалы кішкентай кітапта осы саладағы мамандардың не жасайтынын, не ойлайтынын, не туралы пікірталас жүргізетінін айту мүмкіндігі жоғары емес. Автор, алдына қойған мақсат басқаша; оқырманды іс ағымына енгізу үшін қажетті ұғымдар мен мәселелерді жүйелеп, түсіндіру, себебі осылайша оны білімді өздігінше толтыруға дайындауға болады.

Ең алдымен, адам басында қалайша біз саясат деп атайтын модель құралатынын қарастырайық, бұның нәтижесінде, саясат біздің ішімізде психикалық функциялар, үрдістер және операциялар объектісі ретінде орналасады. (Қабылдау, ойлау, түсіндіру, есте сақтау және т.б).

1.0. Саяси психология және саясаттану психологиясы

Саясаттың психологиясы – отандық кеңістік қоғамтанудың дәуірінде жеткілікті жасанды құрастырылған, зерттеулердің бағыты, және де саясаттанумен әлеуметтік психологияның тоғысында туындаған бағыт. Алғашында, батыс дәстүрінің әсерінен және отандық саяси ғылымның дамуының нәтижесінде «саясаттың психологиясы» әлеуметтік психологияның салыстырма автономды өрімі ретінде дамыды. Бірақ, уақыт өте келе, біртіндеп, ол ерекше, жеткілікті тәуелсіз ғылыми бағыттың дәрежесі – саясаттанудың шегіндегі саяси-психологиялық анализдің бір өрімі бола бастады.

Қазір белгілі болғандай, отандық қоғамтануда «басқа жолмен бару» мүмкіндігі және «саясаттың психологиясы» деп аталатынын шегіндегі құрамы бойынша жақын объектілер шеңберін зерттеу қолға алынды.

«Саясаттың психологиясы» ұғымының өзі батыс «саясаттың психологиясына» ашық қарама-қарсылық қою ретінде пайда болғанын ұмытпау керек. Бұл сәйкес келетін методологиялық бастаулар және принциптер негізінде құралған марксистік ғылым болады деп ойластырылды. Жалпы алғанда, бұл мүмкіндік жетістікке жеткен жоқ – жасалған және бар нәрсені қайтадан ойлап табу қажеттілігі болған жоқ. Оған қарамастан «саясаттың психологиясы» термині кей кезде зерттеу жұмыстарына шатастырушылықты еңгізіп, әлі де кейбір таралуға ие.

2 стр., 745 слов

Психология салалары

... леуметтік психологияның тармақтары, яғни этностық психология, ұлт психологиясы және дін психологиясы әлеуметтік өмір тынысын жан-жақты қамтиды. 9. Әскери психология 10.Заң психологиясы 11. Спорт психологиясы Даму психологиясы - ... тарихындағы білімнің ешбір саласы, ғылымдар жүйесіндегі орнын, психология сияқты өзгерткен емес. Психологияның жалпы ғылыми білімдер жүйесіндегі негізгі қызметінің мағынасы ...

Бүгінгі күнде саясаттың психологиясы көбінде оның пән аралық шығу тегімен байланысты маргиналды дәрежесін сақтап келеді. Бір жағынан ең әуелі, әлеуметтік-психологиялық ғылымның «саяси кеңістігі» арнасында жүзеге асырылатын эмпирикалық зерттеулердің ағыны жалғасып келеді. Ал басқа жағынан, саясаттану жүйесінде «саясаттың психологиясы» өздігінен анықтамасының, тек эмпирикалық-тәсілдік емес, сонымен қатар, мүмкіндігінше теориялық-методологиялық ізденісі болып жатыр.

Принципиалды айырмашылығына баса назар аударайық.

Егер батыс саяси психологиясы алғашқыдан өздік ғылыми дәрежеге жетуді мақсат қойса, онда саясаттың психологиясы бұндай дәрежеге жетуді мақсат қойған жоқ және көптеген жылдар бойы саясаттанудың бағыттарының біріне жасырынды.

Саясаттың психологиясының онтологиялық шығу тектері, әрине, саяси психологиясымен байланысты болды. Олар, алдымен, жалпы зерттеу объектісі саясаттың психологиялық объектілерін, басқа методологиялық тұрғыдан қамтыды. Кейде дәл осы, дамыған батыс ғылымынан еріксіз зерттеу құралының ие болуымен қатар, ұғымдардың белгілі ретсіздігіне әкелді: «саяси психологиясы» және «саясаттың психологиясы» осы күнге дейін ажыратылмайды, және, кейде синонимдер сияқты қолданылады.

Бірақ істің мәнісі сөздердің қарапайым ауыстырулуында емес, ол бір шындықтың зерттелудің осы екі жолының гносеологиялық көздерінің айырмашылығында. Жеткілікті диффузды, эмпирикалық толтырылатын, көбінде субъективті және еркін таратылатын немесе кеңейетін жалпылай негізделетін батыс, «саяси психологиясының» объектілер шеңберіне қарағанда, «саясаттың психологиясы» өзінің зерттеу пәнін одан әрі нақты және қатаң, методологиялық тұрғыдағы құрастыру қажеттілігінен негізделуге тырысты. «Саясаттың психологиясы» пәні нақты саяси институттар және осы институттурдың «адам факторы» жағынан процесстер және игерілген саяси процесстердің субъектісі жағынан әсер ететін, ерекше текті факторлардың жүйелі – ұйымдастырылған бірігуі деп түсіндірілді. Көріп тұрғанымыздай, барлық айырмашылық методологияда және базалық негізде болды «біздің» немесе «біздің емес» ғылым .Тарихи дамудың қазырғы кезеңінде бұл пікір таластар әрбір мағынасынан айырылды деп түсіріледі.

«Саясаттың психологиясы» ақыр соңында, зерттеуіне арнайы пән – «саяси психология» қажет ететіндей саясаттының субъектісінде ешбір, «саяси психика» жоқ. Саясаттың психологиясының жақтастары осындай методология, еркін немесе еріксіз, өзінде психологизаторлық дәстүрлердің дәстүрлі кемшіліктерін арқалап келеді. Көбінде, саясатты жеке дәрежесіннен методология айырып, ол айқын емес оңдағы психологиялық жетелейді, және батыс ғылымындағы саясатқа деген көзқарастың даму тарихы көрсеткендей, саясаттанудың ғылым ретінде біртіндеп шегерілуінің соңына жетуіне және оның «саяси психологиясы» біртіндеп ауыстырылуын мақсат етеді. Соңғысында қарағанда, «саясаттың психологиясы» өз пәнін қоғамның саяси өмірі сияқты өте күрделі, құбылысты зерттейтін бірігей және бүтін ғылым-саясаттанудың ішінде бөліп көрсетуге тырысты. Басты объект саясатқа және жоғары қатарлы ғылыми пән ретінде саясаттануға бағынған «саясаттың психологиясы» саясатқа тікелей әсер ететін алғашқы кезегіндегі экономикалық және әлеуметтік сәттерге психологиялық факторлардың өнімділігінің, қайталануының қатынасының байланыстылығын және орындылығын мойындап абсолютизацияға ұмтылған жоқ. Мұндай, негізінде психологиялық саяси жол «саясаттың психологиясының» негізгі сонымен қатар оны «саяси психологиядан» гносеологиялық бөлетін су айрық болды.

2 стр., 879 слов

Қазақша Әлеуметтік психология ғылым ретінде

... ретінде болады. Бірінші реттегі шағын жүйе — араласу және жекелеген әлеуметгік жеке адамдардың өзара іс-әрекетінің байланыстарымен қүрылған шагын топтардың (отбасы, ұйым) әлеуметтік психологиясы. ... жаңа ғылымның қажеттілігі пайда болды. Осы қажеттілік елеуметтік психологияның тікелей «ата-анасы» болып табылатын сол екі: психология мен социология ғылымдарының дамуыңца озін аса ай ...

«Саясаттың психологиясы» осындай түсініктемеде, алғашқы кезекте, қосымша пән ретінде және бір сәтте жүйелі ұйымдастырылған саясаттану шегіндегі спецификалық анализ тәсілі болып қарастырылады. Осындай – жүйелі саясаттанудың құрамы және құрылымды бөліктері саясатпен мета-проблема ретінде, осы мета-проблеманы шешуге кейбір, дәстүрлі қалыптасып, өмір сүретін ғылыми пәндер және білім тану тәсілдерінің көпшілігіне, соңын ішінде нақты және жекелеріне қатысты салаларының қосылуы нәтижесінде мұндай пәнаралық, синтетикалық ғылымды «ұйымдастыратындай» саясатпен конституцияландырылды деген оймен негізделді. Осындай түсініктеме марксистік ғылымдағы – «саясаттың политикасы» қоғамдық ғылымдардың жалпы алаңындағы жеке «бөліс орны» ретінде өмір сүруіне құқықтың бар болуынын немесе болмау жайлы өткір пікір таластарды жоққа шығарады. Керісінше, мұндай логикаға сәйкес, — проблемалық ұйымдастырылған саясаттану өзіне мақсатты саяси дамудың субъективті, психологиялық факторлары және механизмдерін зерттеу, санау және болжау болған өзінің бір деңгейі ретінде «саясаттың психологиясы» міндетті түрде қосты. Негізінен, өзімен саясаттың таңдының метожүйесін көрсетіп, саясаттану бірігей ғылым болып, әрбір қабатына саясаттың аспектілері және «өз факторларын» зерттейтін және субдисциплина жадайындағы бір немесе басқа да нақты білімнің саласы сәйкес келетіндей көпқабатты ғимарат ретінде ұсынылар еді. Сәйкесінше, осы ғимараттың қабаттарының көбісінің арасында «саясаттанудың әлеументтануы», «саясаттың философиясы» және т.б, сияқты мойындаған қосымша пәндермен қатар, «саясаттың философиясын» білдіретін «қабатты» бөлу жеткілікті толық құқықты болар еді. Осы білімнің негізгі саласының басты бөлімдеріне сәйкес келетін «бөлмелерімен». Сол уақытта, берілген жүйелеу жеткілікті оң көзқарасқа ие болды – сол кездегі қоғамдық ғылымға қолайлы терминдерде, саяси психология танудың бар болуына құқықты және спецификаны – қорғап ұстап тұрды.

Саясаттанудың шегіндегі белгілі орынға ие болып, дәл сол уақытта, «саясаттың психологиясы» әлеуметтік психологиялық ғылымның өрімдерінің бірі болып табылды. Егер әлеуметтік психология негізінде адамдардың қоғамдағы әрекеттің жалпы заңдарын және механизмдерін зерттесе, онда «саясаттың психологиясы» адамдардың тек қана саяси әрекеттінің заңдылықтарымен механизмдері мен байланысты болып көрінгендей, әлеуметтік психологияның сол бөлігінің сұрақтарымен айналуға тырысты. Егер, әлеуметтік психология негізгі функциясы әлеуметтік әрекетін ең жалпы тәуелділіктерінің жалпыланған теоретикалық «текті ғылым» расын атқарса, онда «саясаттың психологиясы» нақты-тәжірибелік, әлеуметтік және саяси үрдістермен құбылыстар саласына жалпыланған білімді қолдануға шақырылған, жеке, «текті ғылымның» «түрлі» бұтағы ретінде болды.

ХХ ғ. 80-і-жылдары «саясаттың психологиясы» негізгі басты үш теориялық негіздемеге ие болған. Бірінші негіздеме саяси психологиясымен байланысты болды және, отандық дыбыстауда, адами фактордың саяси өмірдегі рөліне қатысты, марксистік ойдың негізгі ережелеріне қатыстырылды. Тарихтың материалдық түсінігі шегінде, тек қана бақылап қарау түрінде немесе объект түрінде ғана емес, ал адами сезімдік әрекет, тәжірибе, ретінде, өзіне маңызды субъективті компонентті кіргізеді. Әрекет, бізге белгілі болғандай, субъектісіз елестетілмейді. Саясаттың адами әрекеттін ерекше түрі ретінде адамдар жеке индивидтер, ретінде, солайша ерекше спецификалық әлеуметтік психологиялық ерекшеліктерге әлеуметтік-ұйымдастырылған адами әр түрлі қоғамдастырықтар сияқты адами әрекет субъектісі – адамдар болып табылады. Негізінен, толыққанды ережелерге сүйеніп, «саясаттың психологиясы» оларды Батыста бұрыннан белгілі және дамыған өз-өзін ұстау амалмен қоса алмады. Ал бұндай қосылыста барлық методологиялық сұрақтармен елестейтін қайшылықтарды алып тастайтын саясаттың әрекет ретіндегі түсінігі қалыптасады.

4 стр., 1727 слов

Леуметтік педагогика

... ретінде дамуын қарастыру; әлеуметтік педагогика дамуының тарихын зерттеу; әлеуметтік педагогиканың ғылым ретіндегі әлеуметтік мәнін көрсету. 1 Әлеуметтік педагогиканың ғылыми-теориялық негіздері 1.1 Әлеуметтік педагогика пәнінің міндеттері, негізгі түсініктері Әлеуметтік педагогика педагогика ... проблемаларымен айналысып, қарқынды Оның міндеттері болып: барша деңгейдегі ресми, ресми емес тіркелген жо ...

«Саясаттың психологиясының» екінші негізі болып әлеуметтанумен әлеуметтік психология табылды. Олар «саясаттың психологиясына» негізгі методологиялық зерттеу тәсілдері мен нақты-ғылыми аналитикалық амалдар методологиясын, саяси психологиялық және әлеуметтік саяси үрдістерге қатысын шығарды.

«Саясаттың психологиясының» үшінші негізі болып айнымастан тарихи материаллизмде қалыптасқан марксистік саяси ғылым табылды. Бірақ, көптеген ішкі дағдарысты іштен өткізіп, 80-ші жылдары, ал монополизмге тартыныстарынан алыс болып, негізінен, өзінше идеологиялық «шатыр» ретінде қызмет атқарды. «Саясаттың психологиясының» зерттеу күштерінің анықтаудан басқа сол кездегі отандық саясаттану негізінде оған өзінің, арнайы зерттеу пәнін кешенді, көп өлшемді саты зерттеу және табу шегінде жеткілікті өз-өзін анықтау мүмкіндіктерін берді. «Саясаттың психологиясының» негізі болып сол кездің өзінде, жасырын түрде болса да әрекетті амал-тәсілі қалыптасқан. Саясаттың әрекеттік түсінуінің толық емес зерттелуіне қарамастан, осы амал-тәсілдің бастамалары бірігей қару негізінде саясаттында «адамдардың ереше әрекеті деп алып» оған қатысатын адамдардың психологиясында біріктіруге мүмкіндік берді. Осындай амал, тіпті бастамалық түрде де саяси-психологиялық анализ үшін тірек топтамаларының қатарын бөлуге мүмкіндік берді. Бұл адамдардың саясатқа қатысуының себептері және саяси әрекеттін оның субъектісі көзқарасынан мағыналы құрамы және бұл, осындай әрекетпен қанағаттандырылатын қажеттіліктер. Бұл, әрине, мақсаттар, құндылықтар, талаптар және үлгілер, осылардың арқасында жеке кісі немесе топ кейбір саяси бүтіннің бөлігіне айналады, онымен өзін сәйкестендіреді.